Dünyanın En Eski Peyniri: Antik Mezarda Bulunan Sır Perdesi Aralandı

Arkeoloji dünyasında birçok ilginç keşif yapılmış olsa da, bazıları diğerlerinden daha fazla dikkat çekiyor. Çin’in kuzeybatısındaki Tarim Havzası’nda gerçekleştirilen kazılarda bulunan beyaz madde de bunlardan biri. Xiaohe Mezarlığı’ndaki Tunç Çağı mumyalarının baş ve boyun bölgelerine serpiştirilmiş olan bu kalıntıların, insanlığın bilinen en eski peyniri olduğu ortaya çıktı. Bu peynirin, aç karnına tüketilmek yerine, ölülerin öte dünyada yanlarında götürmeleri için bırakıldığı anlaşıldı.

Bölgenin aşırı kuru ve tuzlu toprak yapısı, hem mumyaları hem de organik kalıntıları binlerce yıl boyunca koruyarak günümüze taşımış durumda. Tekne biçimindeki tabutların içine, cenazelerin tam üzerine özenle yerleştirilen bu beyaz madde, uzmanlara baştan itibaren törensel bir anlam taşıdığını hissettirdi. Xiaohe halkının, sevdiklerini son yolculuğuna uğurlarken onlara besleyici bir azık bıraktığı düşünülüyor.

2014 yılında yapılan ilk analizler, bu maddenin kefir benzeri yumuşak bir peynir olabileceğine işaret etmişti. Ancak kesin yanıt, DNA teknolojisinin ilerlemesiyle ortaya çıktı. Üç farklı mezardan alınan örneklerde hem inek hem de keçi DNA’sının varlığı doğrulandı. İlginç olan, Xiaohe halkının bu iki sütü karıştırmak yerine tamamen ayrı partiler halinde işlemesiydi. Dönemin Orta Doğu ve Yunan peynir yapım geleneklerinden farklı olan bu tercih, kendine özgü bir üretim anlayışını işaret ediyor.

Analizlerin belki de en dikkat çekici bulgusu, kalıntılarda günümüzde de var olan bakteri ve mantar türlerinin tespit edilmesiydi. Fermentasyonu sağlayan bu probiyotik kültürler, binlerce yıl sonra bile tanımlanabildi. Dahası, mumyalardaki bakterilerin Rusya değil, Tibet kökenli bir gruba ait olduğu görüldü. Bu bulgu, kefirin yalnızca Kafkasya kaynaklı olduğu yönündeki yaygın kabulü sarstı ve Sincan bölgesinde kesintisiz süregelen ayrı bir peynir geleneğinin varlığını gün yüzüne çıkardı.

Bir diğer dikkat çekici ayrıntı ise, antik bakteriler ile modern akrabalar kıyaslandığında, günümüz mikroorganizmalarının insan bağırsağıyla çok daha uyumlu çalıştığı tespit edildi. İnsanla birlikte evrilen bu dost organizmalar, nesilden nesile geçen genetik alışveriş sayesinde bugünkü halini almış durumda. Yani peynir yalnızca bir gıda değil, aynı zamanda binlerce yıllık ortak bir evrim hikayesidir…